Marx, een begin

Eerst een citaat van Dostojevski : "De mens heeft zo'n voorliefde voor systemen en abstracte gevolgtrekkingen, dat hij bereid is de waarheid opzettelijk te verdraaien, dat hij bereid is het bewijsmateriaal van zijn zintuigen te ontkennen om zijn logica te rechtvaardigen." Uit "Notes from Underground", gelezen in Morse Omnibus, blz. 342.

Het was uiteindelijk onvermijdelijk dat ik Marx zou lezen. Zeker door de gesprekken met Alwin die mij aan de lopende band de mond snoerde met citaten en ik het weerwoord schuldig bleef. Toen hij mij uiteindelijk een boekenlegger van boekhandel Rosa overhandigde, was het een kwestie van tijd dat ik daar in dat prachtige pand aan de Oliemuldersweg verscheen.

Na enig zoeken kwam ik thuis met een antiquarische 'Volksausgabe' uit 1947 van Verlag JHW Dietz Nachf. GmbH, Berlin." "Zur Kritik der politischen Ökonomie" ist im Juni 1859 in Berlin erschienen, als das erste Heft eines großen Werks, daß Marx "in zwanglosen Heften" herauszugeben beabsichtigte." Als je de binding ziet op bladzijde 8 is dat bijna ontroerend ...

Onwillig om er direct in te springen besloot ik eerst de recensie van Friedrich Engels te lezen die aan het eind van dit boek is opgenomen. Een verdere omtrekkende beweging bestond uit het uitpluizen van het begrip "Proudhonismus" uit een citaat van Marx in het voorwoord van de uitgever. Oftewel, wat was de maatschappelijke situatie van waaruit "Das Kapital" uiteindelijk ontstond in Duitsland. De Februarirevolutie in Frankrijk komt ter sprake, Marx' zijn verblijf in Parijs en, later, België, zijn betrokkenheid bij het oprichten van een krant in New York. Allemaal van die feitjes die veel mensen gewoon niet weten, en ik dus ook niet, maar die desondanks veelzeggend zijn.

Eén van de grote feiten is natuurlijk de aanname "Es ist nicht das Bewußtsein der Menschen, das ihr Sein, sondern ihr gesellschaftliches Sein, das ihr Bewußtsein bestimmt." Voor veel mensen is dat waar, en nog steeds, en ook hier haper ik natuurlijk. Verder wordt het kapitalisme in het Westen zó vanzelfsprekend gevonden terwijl maar weinigen zich écht verdiept hebben in het socialistische, marxistische of communistische gedachtegoed. Terwijl wij toch in de laatste stadia van ongehoord roofkapitalisme leven dat zijn destructieve weerga niet kent in de geschiedenis ... Lijkt mij. En het begin van de industriële revolutie in Europa was ook het begin van het uitbuiterdom op grote schaal. Met in de schaduw een enorme armoede van massa's mensen die als slaven in de produktieprocessen werkten. 

Laat ik hier nog maar niet verder over uitweiden.